زنان ایرانی که می کوشند در پهنه های نوینی گام بردارند،  اکنون به زمینه نگارگری و تزیین کتاب هم  وارد شده اند. برگزاری نمایشگاه نگارگران جوان در موزه نگارستان در مجموعه فرهنگی تاریخی سعد آباد در تهران نشانی از این تلاش است. در این نمایشگاه  کارهای چهار زن هنرمند به نامهای لوزا شریف، سونا خلیل زاده، سحر سید نژاد،  و مهری فیناستیان را به نمایش گذاشته اند.

 


برای ایرانیان هنر نفاشی و مینیاتور و تزیین کتاب، هنری است بومی و بسیاری پیشینیه آن را به نقاشیها و نگارگریهای مانی در کتاب ارژنگ دراوائل قرن سوم میلادی می رسانند.

گرچه با آمدن اسلام به ایران، هنرهای تصویرگری و مجسمه سازی از بین رفت، اما جلوه های هنر نقاشی در آرایش کتابها و خطاطیها در متون ایرانی و اسلامی خود را نشان داد و ایرانیان کوشیدند بار دیگر هنرهای ملی خود را زنده کنند. هنر تذهیب و آرایش کتابها با سبک و شیوه های گوناگون نماینده هنر ایرانی در عصرهای گوناگون شد. در قرن چهارم سادگی تذهیب نمایان است و در قرن پنجم و ششم متانت و انسجام در تذهیبها وارد شد. قرن هشتم نمایشگر قدرت و شکوه هنری است. در قرن دهم ظرافت هنری همراه با تجمل و تزیین وارد نگارگری می شود.

با آمدن صنعت چاپ، تزیین کتاب از رونق افتاد و نگارگری و مینیاتورها به حاشیه دیوانهای شعر و برخی از کتابها رانده شد.

سید محمود افتخاری در کتاب "نگارگری ایران" می نویسد: "نزدیک به یک قرن است که هنرشناسان غربی واژه مینیاتور را برای توصیف نگاره های پر رمز راز و دل فریب موجود در نسخه های خطی، مرقعات و دیگر آثار مصور ایرانی مصطلح کرده اند و به فرهنگ لغات ما راه یافته است. محافل هنری آن را به صورت گسترده ای در گفته ها و نوشته های خود به کار گرفته اند."

اما سازمان دهندگان نمایشگاه نگارگری در موزه نگارستان ترجیح داده اند این هنر را همانا "نگارگری" بنامند، چون به گفته آنها، نگارگری یک هنر سنتی ایرانی است که از دوران ساسانیان و از کتاب ارژنگ مانی به ما رسیده است.

لوزا شریف، یکی از چهار هنرمندی که در این نمایشگاه آثارشان را به نمایش گذاشته اند، می گوید: با ظهور اسلام نگارگری متوقف شد و پس از مدتی دوباره رواج پیدا کرد. حالا این هنر خیلی کمرنگ شده و هدف سازمان دهندگان این نمایشگاه دوباره پررنگ کردن آن و ترویج نگارگری است.

در این نمایشگاه می توان نمونه هایی را از تذهیب و تشعیر دید که در آنها از تصاویر پرنده ها و جانوران افسانه ای استفاده شده است.  معمولا، تذهیب و تشعیر برای آرایش حواشی نگاره ها و جلد و صفحات کتاب به کار می رود.

نگارگران برای انجام یک قطعه تذهیب معمولا پاره ای از طرحشان را روی یک کاغذ پوستی ترسیم می کنند، سپس آن طرح را روی یک مقوا منتقل می کنند، تا با استفاده از مرکب قهوه ای یا آبرنگ تصویر را زنده تر کنند. بعد از آن گل ها با رنگ های آبی و صورتی و سبز و نارنجی کمرنگ منقش می شود و در پی آن رنگ طلایی به کار می رود. و اما مهمترین بخش کار نگارگری همانی است که در مراحل پایانی انجام می شود: قلمگیری سیاه که هر چه ظریفتر باشد، ارزش کار بیشتر است. پردازش یک نگاره مذهب با آبرنگ انجام می گیرد.

در هر حال نگارگران و نقاشان مینیاتور بیشتر مردان بوده اند. اکنون چند تن از زنان ایرانی در این پهنه هم مردان را به چالش کشیده اند و نمایشگاهی از کارهای خود را در موزه نگارستان در مجموعه هنری سعدآباد به نمایش گذاشته اند.  این نمایشگاه  از ۲۹ تیر تا ۴ مرداد ماه ادامه دارد.

۱۳۸٧/۳/۳ساعت ۱:٤٦ ‎ب.ظ توسط فرخنده فیروزفرد نظرات ()
تگ ها: